కదలండి..! బద్ధకం వదలండి!

నిశ్చయంగా కపటులు అల్లాహ్ ను మోసం చేయజూస్తున్నారు. అయితే అల్లాహ్ వారి మోసానికి శిక్ష విధించ నున్నాడు. వారు నమాజు కోసం నిలబడినప్పుడు ఎంతో బద్దకంతో, కేవలం జనులకు చూపే ఉద్దేశంతో నిలబడతారు. ఏదో నామ మాత్రంగా దైవాన్ని స్మరిస్తారు. వారు అటూఇటూ కాకుండా విశ్వాసం, అవిశ్వాసాల మధ్య ఊగిసలాడుతున్నారు. కనుక (ప్రవక్తా!) అల్లాహ్ దారి తప్పించినవాడికి నీవు ఏమాత్రం దారి చూపలేవు. (నిసా:142-143) ఇస్లాం మూల స్థంభాలలో ఎంతో ముఖ్యమైనది నమాజు. అందులో కూడా కపటులు తమ బద్దకాన్ని, సోమరితనాన్ని ప్రదర్శించేవారు. ఎందుకంటే వారి అంతరంగాలలో విశ్వాసంగానీ, దైవభీతిగానీ, చిత్తశుద్ధిగానీ ఉండేవి కావు. అందుకే ఇషా, ఫజ్ నమాజులు వారికెంతో భారం అనిపించేవి. మహనీయ ముహమ్మద్ (సఅసం) వారు ప్రవచించినట్లు, "కపటులపై ఇషా, ఫజ్డ్ వేళల నమాజులు మరీ భారంగా ఉంటాయి” (సహీహ్ బుఖారీ: మవాభీతుస్సలాత్ సహీహ్ ముస్లిం, కితాబుల్ మసాజిద్), నమాజు చేసినా వారు (కపటులు) జనులకు చూపే ఉద్దేశ్యంతో, ముస్లింలను మోసపుచ్చే సంకల్పంతో చేస్తారే తప్ప మనసారా చేయరు. అల్లాహ్ను ఏదో నామమాత్రానికి స్మరిస్తారు. లేక నమాజు చేసినా క్లుప్తంగా చేస్తారు. నమాజులో చిత్తశుద్ధి, దైవభక్తి, అణకువ, వినమ్రత లోపించినపుడు మనిషి నిదానంగానూ, ఏకాగ్ర చిత్తంతోనూ నమాజు చేయలేడు. అల్ బఖరా సూరాలోని 45వ వచనంలో చెప్పబడినట్లు, నిశ్చయంగా నమాజు కష్టమైనపనే. కాని అల్లాహ్కు భయపడే దాసులకు అది ఎంతమాత్రం కష్టతరం కాదు. హదీసులలో అంతిమ దైవప్రవక్త (సఅసం) ఇలా ప్రబోధించారు: "ఇదీ కపటి నమాజు, ఇదీ కపటి నమాజు, ఇదీ కపటి నమాజు. అతడు కూర్చొని సూర్యుని కోసం నిరీక్షిస్తాడు. సూర్యుడు షైతాన్ యొక్క రెండు కొమ్ముల మధ్య ఉన్నప్పుడు (అంటే సూర్యాసమయ సమయం ఆసన్నమైనపుడు) లేచి టకటకా నాలుగు సజ్జాలు చేసేస్తాడు" (సహీహ్ ముస్లిం: కితాబుల్ మసాజిద్, ముఅత్తా కితాబుల్ ఖుర్ఆన్), సోమరితనం (బద్ధకం) - ఒక శాపం సోమరితనం అనేది వ్యక్తులపై మరియు సమాజాలపై వినాశకరమైన పరిణామాలను చూపే విపరీత విపత్తు. ఇది వ్యక్తిత్వాన్ని నాశనం చేస్తుంది, జీవితంలోని అమూల్యమైన యవ్వనాన్ని వృధా చేస్తుంది మరియు మనిషిని నిర్లక్ష్యం వైపు, జీవిత గమనంలో వెనుకబాటుతనం వైపు నడిపిస్తుంది. అందుకే, నిజమైన విశ్వాసులు సోమరితనాన్ని ద్వేషిస్తారు, అసహ్యించుకుంటారు మరియు దాని నుండి అల్లాహ్ రక్షణను కోరుకుంటారు. ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) నేర్పిన ఈ దుఆను చదువుతారు: ఆరు అరిష్టాలు "అల్లాహుమ్మ ఇన్నీ అఊజు బిక మినల్ అజ్జి వల్ కసల్, వ అఊజు బిక మినల్ జుబ్ని వల్ బుఖ్ల్, వ అఊజు బిక మిన్ గలబతిద్ దైని వ కహ్రిర్ రిజాల్." "ఓ అల్లాహ్! నేను అసమర్థత - అశక్తత (చేతగానితనం), సోమరితనం, పిరికితనం, కక్కుర్తి (పిసినారితనం), అప్పుల భారం మరియు ఇతరుల అణచివేత నుండి నీ శరణు కోరుతున్నాను" (ముత్తఫకున్ అలైహి). అనస్ బిన్ మాలిక్ (రజి) కథనం:, ముసలితనం మరియు కక్కుర్తి (పిసినారితనం) నుండి నీ శరణు కోరుతున్నాను. అలాగే సమాధి శిక్ష నుండి, జీవిత మరణాల పరీక్షల నుండి నీ రక్షణ వేడుకుంటున్నాను." [బుఖారీ & ముస్లిం]. విద్య ఒక వెలుగు, దాని సభలను నిర్లక్ష్యం చేయకు, మంచి పనులు చేయి, ఎందుకంటే శ్రేష్ఠత పనిలోనే ఉంది. రాత్రంతా నిద్రపోకు, అతిగా నిద్రపోవడం వల్ల ప్రయోజనం లేదు, సోమరిగా ఉండకు, సోమరితనం వల్ల కలిగే నష్టాన్ని నువ్వు చూస్తావు. కృషితో నాస్తి దుర్భిక్షం అన్నారు కానీ కబుర్లతో నాస్తి దుర్భిక్షం అనలేదు కష్టే ఫలి అన్నారు కానీ.. కాలక్షేపమే ఫలి అనలేదు.. కష్టపడి పనిచేస్తున్నవారికి ఈ రోజు కాకపోతే రేపైనా ఫలితం తప్పక లభిస్తుంది..! అహంకారం.. అభివృద్ధిని ఆపేస్తుంది - భయం.. ఆశల సౌధాలను కుప్పకూలుస్తుంది. కోపం.. దూరదృష్టిని దూరం చేస్తుంది ఈర్ష్య.. ప్రశాంతతను పోగొడుతుంది - సందేహం.. ఆత్మవిశ్వాసాన్ని చంపుతుంది - సోమరితనం.. ఆశయాన్ని అటకెక్కిస్తుంది. సోమరితనం ఒక వంచన: ఇమామ్ రాగిబ్ (రహిమహుల్లా) ఇలా అన్నారు: "ఎవరైతే ఖాళీగా, పనిలేకుండా ఉంటారో, వారు మానవత్వ స్థాయి నుండి దిగజారి జంతువుల స్థాయికి చేరి, జంతువుల స్థాయికి నుండి కూడా దిగజారి మృతుల సమానమవుతారు. ఎవరైతే సోమరితనానికి అలవాటుపడి విశ్రాంతిని కోరుకుంటారో, వారు నిజమైన సుఖాన్ని కోల్పోతారు. 'నువ్వు అలసిపోకూడదని అనుకుంటే, శ్రమించు; అప్పుడు నీకు ఇబ్బంది కలగదు' అని ఒక సామెత ఉంది." కార్యశూన్యత మానవ అవయవాలను నిర్వీర్యం చేస్తుంది. కళ్ళు మూసి ఉంచితే చూపు మందగించినట్లు, చేతులు వాడకపోతే అవి పనికిరాకుండా పోయినట్లు, ప్రతి అవయవానికి వ్యాయామం అవసరం. అల్లాహ్ జంతువులకు కదిలే శక్తిని ఇచ్చాడు, కానీ అవి ప్రయత్నిస్తేనే ఆహారం దొరికేలా చేశాడు. అలాగే మనిషికి ఆలోచనా శక్తిని ఇచ్చి, ప్రతి అనుగ్రహాన్ని తన తెలివితేటలతో మెరుగుపరుచుకునేలా చేశాడు. శరీరం సోమరితనంతో విలాసాలకు ఎలా అలవాటుపడుతుందో, మనస్సు కూడా ఆలోచనలు లేకపోతే మొద్దుబారిపోతుంది. ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) అన్నట్లు: "ప్రయాణించండి (కష్టపడండి), లాభం పొందుతారు." ఉన్నత శిఖరాలను అధిరోహించాలంటే పట్టుదల, నిరంతర కృషి అవసరం. “సోమరి చేతులకు పనిచేయ కల్గదు. అతని యిచ్ఛ అతన్ని పట్టి పీడించి మరీ చంపుతుంది. అతను నిద్రను ప్రేమిస్తాడు, దరిద్రం అతన్ని మోహిస్తుంది. ఒకే ఉతకమీద తలుపు తిరిగినట్లు సోంబేరి తన పడక మీదే తిరుగు తుంటాడు; అతను సాకులు చెబుతాడు, వాయిదాల వ్యాధిని సంకనెక్కించుకుంటాడు. అతను సమయం మరియు శక్తిని వృధా చేస్తాడు: అతను తెలివైనవాడని నమ్ముతాడు, కానీ అవివేకిని: ఒక సోమరి వ్యక్తి బానిస లేదా రుణగ్రహీత అవుతాడు: “శ్రద్ధగల చేతులు పాలించబడతాయి, కానీ సోమరితనం బానిస శ్రమతో ముగుస్తుంది”. అతని భవిష్యత్తు అస్పష్టంగా ఉంటుంది: “అలసత్వము అనే గుణం వాన కురిసినప్పుడు దున్నుకోడు; కాబట్టి పంట సమయంలో సోమరి కనిపిస్తాడు కాని ఏమీ పొందలేడు. సోమరితనం రకాలు: 1. మేధోపరమైన సోమరితనం: అల్లాహ్ సృష్టి గురించి, తన అభివృద్ధి గురించి ఆలోచించకపోవడం. దేశాల వెనుకబాటుతనానికి ప్రధాన కారణం అక్కడి మేధావుల సోమరితనమే. 2. శారీరక సోమరితనం: అవయవాలను పనిలో పెట్టకపోవడం. దీనివల్ల వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు వంటి రంగాలలో వ్యక్తులు, దేశాలు వెనుకబడిపోతాయి. ఖురాన్ సోమరితనాన్ని ఖండిస్తోంది: అల్లాహ్ సోమరితనాన్ని కపట భక్తుల (మునాఫిక్) లక్షణంగా పేర్కొన్నాడు. ఖురాన్‌లో ఇలా ఉంది: "ఓ విశ్వాసులారా! మీ రక్షణ కోసం జాగ్రత్త వహించండి. సమూహాలుగా లేదా అందరూ కలిసి యుద్ధానికి వెళ్లండి. మీలో కొందరు వెనుకబడిపోతారు. ముస్లింలకు ఏదైనా కష్టం కలిగితే, 'నేను వారితో లేనందుకు అల్లాహ్ నన్ను కాపాడాడు' అని సంబరపడతారు. ఒకవేళ లాభం చేకూరితే, 'అయ్యో! నేను కూడా వారితో ఉంటే బాగుండేది, నాకు కూడా వాటా దక్కేది' అని బాధపడతారు" (అన్-నిసా: 71-73). సోమరితనం - షైతాన్ వంచన: షైతాన్ మనిషికి శత్రువు. వాడు మనిషిని ఆరాధనల నుండి దూరం చేయడానికి సోమరితనాన్ని ఆయుధంగా వాడుకుంటాడు అబూ హురైరా (రజి) కథనం ప్రకారం ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: "మీలో ఎవరైనా నిద్రపోయినప్పుడు సైతాన్ అతని తల వెనుక భాగంలో మూడు ముడులు వేస్తాడు. ప్రతి ముడి వేసేటప్పుడు 'నీకు ఇంకా చాలా రాత్రి ఉంది, పడుకో' అని చెబుతాడు. అతను నిద్రలేచి అల్లాహ్‌ను స్మరిస్తే ఒక ముడి విడిపోతుంది. వజూ (శుద్ధి) చేసుకుంటే రెండో ముడి విడిపోతుంది. నమాజు చేస్తే మూడో ముడి కూడా విడిపోతుంది. అప్పుడు అతను ఎంతో ఉత్సాహంగా, ప్రశాంతంగా తెల్లవారుజామున మేల్కొంటాడు. లేదంటే, అతను మలినమైన మనస్సుతో, సోమరిగా మేల్కొంటాడు." [బుఖారీ]. ఇమామ్ నవవీ వ్యాఖ్య:"మలినమైన మనస్సుతో, సోమరిగా మేల్కొంటాడు" అంటే సైతాన్ వేసిన ముడుల ప్రభావం అతనిపై ఉండిపోతుంది. ఎవరైతే ఈ మూడు పనులు (స్మరణ, వజూ, నమాజ్) చేయరో, వారు సోమరితనానికి గురవుతారని ఈ హదీసు స్పష్టం చేస్తోంది. ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) మార్గదర్శనం: ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఎప్పుడూ సోమరితనం నుండి అల్లాహ్ శరణు కోరేవారు. ఒకసారి ఒక వ్యక్తి సహాయం కోసం వస్తే, ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) అతని దగ్గర ఉన్న వస్తువులను అమ్మించి, ఒక గొడ్డలిని కొనిచ్చి, "అడవికి వెళ్లి కట్టెలు కొట్టి అమ్ముకో, 15 రోజుల వరకు నాకు కనిపించకు" అని చెప్పారు. ఆ వ్యక్తి కష్టపడి సంపాదించినప్పుడు, "ఇతరులను యాచించడం కంటే ఇది నీకు ఎంతో శ్రేష్ఠం" అని బోధించారు. సోమరితనం మనిషిని ఆత్మగౌరవం లేనివాడిగా మారుస్తుంది. ఇస్లాం మనిషిని స్వశక్తితో బ్రతకాలని, గౌరవంగా ఉండాలని బోధిస్తుంది. అల్లాహ్ మనందరికీ ఉన్నతమైన పట్టుదలను ప్రసాదించాలని, సోమరితనం నుండి కాపాడాలని కోరుకుందాం. సోమరితనం (అల్-కసల్) మొదటిది: పవిత్ర ఖురాన్‌లో: మరియు ఆయన ఇలా అన్నాడు: "వారు ఇచ్చే దానాలు స్వీకరించబడకపోవడానికి కారణం - వారు అల్లాహ్‌ను మరియు ఆయన ప్రవక్తను తిరస్కరించడమే. వారు సోమరితనంతో తప్ప నమాజుకు రారు మరియు అయిష్టంగా తప్ప దానం చేయరు." [అత్-తౌబా: 54]. ఇమామ్ తబరీ వ్యాఖ్య: "వారు నమాజుకు నిలబడినప్పుడు సోమరితనంతో నిలబడతారు" అనే వాక్యానికి అర్థం ఏమిటంటే: మునాఫిఖీన్లు అల్లాహ్ సామీప్యం కోసం విశ్వాసులపై విధించిన ఎటువంటి పనులనూ చేయరు. ఎందుకంటే వారికి పరలోకంపై గానీ, పుణ్యపాపాలపై గానీ నమ్మకం లేదు. వారు చేసే బాహ్య పనులు కేవలం ముస్లింల నుండి తమ ప్రాణాలను, ఆస్తులను కాపాడుకోవడానికి మాత్రమే చేస్తారు. అందుకే వారు నమాజుకు వెళ్ళినప్పుడు లోపల విశ్వాసం లేనందున ఎంతో సోమరితనంగా, కేవలం లోకానికి చూపించుకోవడానికే వెళ్తారు. ఇమామ్ బగవీ వ్యాఖ్య: "వారు సోమరితనంతో తప్ప నమాజుకు రారు" అంటే వారు చాలా భారంగా భావిస్తారు. ఎందుకంటే ఆ నమాజు వల్ల పుణ్యం వస్తుందని వారికి ఆశ లేదు, అది వదిలేస్తే శిక్ష పడుతుందని భయం లేదు. ఇక్కడ సోమరితనం అనేది వారి 'కుఫ్ర్' (అవిశ్వాసం) నుండి పుట్టింది. అవిశ్వాసం మనిషిని సోమరిని చేస్తుంది, విశ్వాసం (ఈమాన్) మనిషిని ఉత్సాహవంతుడిని చేస్తుంది. చైతన్య పరుస్తుంది. సోమరితనంపై పూర్వీకుల (సలఫ్) మరియు పండితుల మాటలు: అబూ హాతిమ్: "విజయానికి కారణం ఆలస్యం చేయకపోవడం, విఫలం కావడానికి కారణం సోమరితనం. ఎందుకంటే సోమరితనం మనిషి గౌరవానికి శత్రువు. సామర్థ్యం ఉన్నప్పుడు పని చేయకపోవడం వినాశనానికి దారితీస్తుంది." అల్-ఖన్నూజీ: "ఎవరి సోమరితనం నిరంతరం కొనసాగుతుందో, వారి ఆశలు అడియాశలవుతాయి." ఒక జ్ఞాని ఇలా అన్నారు: "చేతగానితనం (అశక్తత) మరియు వాయిదా వేసే తత్వం కలిస్తే 'పశ్చాత్తాపం' పుడుతుంది. దురదృష్టం మరియు సోమరితనం కలిస్తే 'వంచన/కోల్పోవడం' పుడుతుంది." ఇబ్న్ ఖయ్యిమ్: "రాత్రి వేళ నిద్రకు మరియు మెలకువకి మధ్య యుద్ధం జరుగుతుంది. ఎవరికైతే అల్లాహ్ పట్ల ప్రేమ, భయం ఉంటాయో వారు ఉత్సాహంతో మేల్కొంటారు. సోమరితనం, నిర్లక్ష్యం ఉన్నవారు నిద్రలోనే ఉండిపోతారు. తెల్లవారేసరికి మేల్కొన్నవారు పుణ్యాలనే సంపదను పంచుకుంటారు, నిద్రపోయిన వారికి ఆ సంగతే తెలియదు." అర్-రాగిబ్: "ఎవరు సోమరితనానికి అలవాటుపడి విశ్రాంతినే కోరుకుంటారో, వారు నిజమైన సుఖాన్ని కోల్పోతారు. సుఖాల వెనుక పడటం మనిషికి అలసటను, కష్టాన్ని మిగిలిస్తుంది." సోమరితనంలో అనుమతించబడినది (ముబాహ్): ఒక వ్యక్తి ఇబాదత్ (ఆరాధన)లో తీవ్రంగా శ్రమించిన తర్వాత తనలో కొంత బద్ధకం లేదా అలసటను గమనిస్తే, అతను తిరిగి తన ఉత్సాహాన్ని పొందే వరకు విశ్రాంతి తీసుకోవాలి. దీని గురించి ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) జైనబ్ (రజిఅల్లాహు అన్హా) విషయంలో స్పష్టం చేశారు. ప్రవక్త వారు మసీదులోకి ప్రవేశించినప్పుడు రెండు స్తంభాల మధ్య ఒక తాడు కట్టి ఉండటం చూసి, "ఈ తాడు ఏమిటి?" అని అడిగారు. దానికి వారు "ఇది జైనబ్ కోసం, ఆమె నమాజులో అలసిపోయినప్పుడు దీనిని పట్టుకుని నిలబడుతుంది" అని చెప్పారు. అప్పుడు ప్రవక్త వారు: "వద్దు, దీనిని విప్పేయండి. మీలో ఎవరైనా ఉత్సాహంగా ఉన్నంతవరకే నమాజు చేయాలి, అలసిపోయినప్పుడు పడుకోవాలి (విశ్రాంతి తీసుకోవాలి)" అని చెప్పారు. [బుఖారీ, ముస్లిం]. ప్రవక్త వారు ఇంకా ఇలా అన్నారు: "ప్రతి పనిలోనూ ఒక ఉత్సాహం (ఉరవడి) ఉంటుంది, ప్రతి ఉత్సాహం తర్వాత ఒక అలసట (మందగమనం) ఉంటుంది. ఎవరి అలసట నా సున్నత్ వైపుకు ఉంటుందో అతను మార్గదర్శకత్వం పొందాడు, ఎవరి అలసట ఇతర మార్గాల వైపు ఉంటుందో అతను మార్గం తప్పాడు." [అల్బానీ దీనిని సహీహ్ అని ధృవీకరించారు]. ఇబ్న్ అల్-ఖయ్యిమ్ ఇలా అన్నారు: "మార్గంలో పయనించే వారికి అలసట లేదా మందగమనం కలగడం అనేది తప్పనిసరి. ఎవరి అలసట అయితే మధ్యస్థంగా ఉండి, విధిగా చేయాల్సిన పనులను (ఫరజ్) వదిలేలా చేయకుండా మరియు నిషిద్ధ పనులలో (హరామ్) పడేలా చేయకుండా ఉంటుందో, అతను గతంలో కంటే మెరుగ్గా తిరిగి వచ్చే అవకాశం ఉంది. ఉమర్ బిన్ అల్-ఖత్తాబ్ (రజిఅల్లాహు అన్హు) ఇలా అన్నారు: 'ఈ హృదయాలకు కొన్నిసార్లు ఉత్సాహం (ఆసక్తి), మరికొన్నిసార్లు విముఖత కలుగుతాయి. అవి ఉత్సాహంగా ఉన్నప్పుడు నఫ్ల్ (ఐచ్ఛిక) ఆరాధనలతో వాటిని ఉపయోగించుకోండి, విముఖత చూపినప్పుడు కేవలం ఫరజ్ (విధి) పనులకే పరిమితం చేయండి.'" సోమరితనం వల్ల కలిగే ప్రభావాలు: ఆరాధనల పట్ల అశ్రద్ధ: ఇబాదత్‌లు చేయడంలో సోమరితనం చూపడం మరియు వాటిని చేసేటప్పుడు భారం లేదా బలహీనతగా అనిపించడం. హృదయ కాఠిన్యం: హృదయం కఠినంగా మారడం వల్ల ఖురాన్ లేదా హితబోధల పట్ల ప్రభావితం కాకపోవడం. పాపాల కారణంగా హృదయంపై తుప్పు పట్టడం. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: "అలా కాదు, వారు చేసే పనులే వారి హృదయాలపై తుప్పులా పేరుకుపోయాయి." [అల్ ముతఫ్ఫిఫీన్: 14]. బాధ్యతారాహిత్యం: అల్లాహ్ అప్పగించిన బాధ్యతలు మరియు అమానత్‌ల పట్ల నిర్లక్ష్యం వహించడం. కూతల రాయుళ్లే గాని చేతల చక్రవర్తులు కాదు: దేశానికి లేదా భవిష్యత్తు తరాలకు ఉపయోగపడే పనులు చేయకుండా, "మేము గతంలో అలా చేసేవాళ్ళం, ఇలా చేసేవాళ్ళం" అని గొప్పలు చెప్పుకుంటూ కాలక్షేపం చేయడం. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: "ఓ విశ్వాసులారా! మీరు చేయని పనులను ఎందుకు చెబుతారు? మీరు చేయని పనులను చెప్పడం అల్లాహ్ దృష్టిలో అత్యంత అసహ్యకరమైనది." [అస్-సఫ్: 2-3]. సమయం వృధా: సమయాన్ని సరైన పనులకు ఉపయోగించకుండా, ప్రాముఖ్యత లేని పనులకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం మరియు సమయంలో బర్కత్ లేదని భావించడం. ప్రతికూల విమర్శ: తాము పని చేయకుండా తప్పించుకోవడానికి ఇతరులు చేసే మంచి పనులను విమర్శించడం, వారి లోపాలను ఎత్తిచూపడం. యుద్ధం నుండి తప్పించుకోవడానికి కొందరు నెపాలు చెప్పినట్లుగా: "వారు 'ఈ వేడిలో బయటకు వెళ్లకండి' అని అన్నారు. వారికి చెప్పు: 'నరకాగ్ని ఇంకా ఎక్కువ వేడిగా ఉంటుంది'." [అత్-తౌబా: 81]. సోమరితనం రకాలు: అన్ని ఆరాధనల పట్ల సోమరితనం: ఆరాధనల పట్ల అసహ్యం మరియు అయిష్టత కలిగి ఉండటం. ఇది మునాఫిక్ (కపటధారుల) లక్షణం. అల్లాహ్ వారి గురించి ఇలా అన్నాడు: "నిశ్చయంగా కపటధారులు అల్లాహ్‌ను మోసం చేయాలని చూస్తున్నారు.. వారు నమాజుకు నిలబడినప్పుడు చాలా సోమరితనంగా నిలబడతారు.." [అన్నిసా: 142]. కొన్ని ఆరాధనల పట్ల సోమరితనం: అసహ్యం లేకపోయినా, కొన్ని పనుల పట్ల ఆసక్తి లేకపోవడం. ఇది పాపాలు చేసే ముస్లింలలో కనిపిస్తుంది. ఇది హృదయ అనారోగ్యానికి సంకేతం. శారీరక సోమరితనం: హృదయంలో ఆరాధించాలనే కోరిక ఉంటుంది, కానీ శరీరం సహకరించదు. ఉదాహరణకు: రాత్రిపూట లేవాలని అనుకుంటారు కానీ లేవలేరు, ఖురాన్ పూర్తి చేయాలనుకుంటారు కానీ పూర్తి చేయరు. ఇబ్న్ అబ్బాస్ (ర) మాట: ఒక వ్యక్తి సోమరితనంతో నమాజుకు నిలబడటం అసహ్యించుకోదగినది. బదులుగా, అల్లాహ్ తన ఎదుట ఉన్నాడని, తన ప్రార్థనలను ఆలకిస్తున్నాడని భావిస్తూ ఎంతో ఉత్సాహంతో, సంతోషంతో నమాజుకు వెళ్ళాలి. అల్లాహ్ స్మరణలో అశ్రద్ధ వద్దు: మూసా (అలైహిస్సలాం) తో అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: "నువ్వు మరియు నీ సోదరుడు నా సూచనలతో వెళ్ళండి, నా స్మరణ (జిక్ర్) లో సోమరితనం (అశ్రద్ధ) చూపకండి." (తాహా: 42) వివరణ: 'వనీ' అంటే అలసత్వం లేదా తక్కువ చేయడం. ఏ పనిలోనైనా విజయం సాధించాలంటే అల్లాహ్ స్మరణే ఆధారమని దీని అర్థం. సోమరితనానికి కారణాలు: కపటత్వం (మునాఫిఖత్): ఇది ఆరాధనలో సోమరితనాన్ని కలిగిస్తుంది. వాయిదా వేయడం (తస్వీఫ్): "తర్వాత చేద్దాం" అనడం షైతాన్ ఆయుధాలలో ఒకటి. అధికంగా తినడం: కడుపు నిండా తినడం వల్ల శరీరం బద్ధకంగా మారుతుంది. దుఆ మరియు శుభ్రత లేకపోవడం: ఉదయం లేవగానే అల్లాహ్‌ను స్మరించకపోవడం, వజూ చేయకపోవడం వల్ల షైతాన్ బంధనాలు విడిపోవు. ఆవలంతలు (Yawning): ఆవలంతలు వచ్చినప్పుడు అడ్డుకోకపోవడం సోమరితనానికి దారితీస్తుంది, ఇది షైతాన్ నుండి వస్తుంది. సోమరితనాన్ని వదిలించుకోవడానికి మార్గాలు: దుఆ చేయడం: ప్రవక్త వారు నేర్పినట్లుగా అల్లాహ్ సహాయం కోరడం: "ఓ అల్లాహ్! నేను అశక్తత మరియు సోమరితనం నుండి నీ శరణు కోరుతున్నాను." [బుఖారీ, ముస్లిం]. మధ్యేమార్గం (Moderation): అతివాదం లేదా కఠినత్వం లేకుండా సమతుల్యతను పాటించడం. సత్కార్యాల వైపు పరుగెత్తడం: మంచి పనులు చేయడంలో ఇతరులకంటే ముందుండాలని ప్రయత్నించడం. శారీరక వ్యాయామం: పగటిపూట నడక లేదా క్రీడలు చేయడం వల్ల శరీరం చురుగ్గా ఉంటుంది. పగటి నిద్రను నియంత్రించడం: పగలు అతిగా నిద్రపోవడం వల్ల సోమరితనం పెరుగుతుంది. అయితే రాత్రి నిద్రను పూర్తిగా మానుకోకూడదు, లేదంటే అది విసుగును (Boredom) కలిగిస్తుంది. అసమర్థతకు, సోమరితనానికి తేడా: ఇబ్న్ అల్-ఖయ్యిమ్ వివరణ: ఒక మేలైన పనిని చేయలేకపోవడానికి కారణం శక్తి లేకపోవడం అయితే అది 'అసమర్థత' (అజ్). శక్తి ఉండి కూడా ఇచ్ఛ లేకపోవడం 'సోమరితనం' (కసల్). ఇవి రెండూ మనిషికి ఇహపర లోకాలలో నష్టాన్ని కలిగిస్తాయి. సలఫ్ (పూర్వీకులు) మరియు పండితుల నివేదికలు అబూ జాఫర్ ముహమ్మద్ బిన్ అలీ అల్-బాకిర్ తన కుమారుడితో ఇలా అన్నారు: "నాయనా! సోమరితనం మరియు విసుగు (అసహనం) పట్ల జాగ్రత్త వహించు; ఎందుకంటే అవి ప్రతి చెడుకు తాళంచెవుల వంటివి. నువ్వు సోమరివవైతే బాధ్యతను నెరవేర్చలేవు, విసుగు చెందితే సత్యంపై సహనం వహించలేవు." సుఫ్యాన్ అల్-తౌరీ ఇలా అన్నారు: "తన జీవితంతో ఆడుకునేవాడు తన సాగు రోజులను వృధా చేసుకుంటాడు. సాగు రోజులను వృధా చేసుకున్నవాడు కోత కాలంలో పశ్చాత్తాపపడతాడు." ముహమ్మద్ బిన్ యూసుఫ్ ఇలా నివేదించారు: "సుఫ్యాన్ అల్-తౌరీ రాత్రివేళ మమ్మల్ని నిద్రలేపుతూ ఇలా అనేవారు: 'ఓ యువకులారా! లేవండి, మీరు యవ్వనంలో ఉన్నంత కాలం ప్రార్థించండి (నమాజ్ చేయండి).'" వహబ్ బిన్ మునబ్బిహ్ ఇలా అన్నారు: "ఎవరైతే ఆరాధనలో నిమగ్నమవుతారో వారి బలం పెరుగుతుంది, ఎవరైతే సోమరితనంగా ఉంటారో వారి బలహీనత పెరుగుతుంది." అబూ ఉస్మాన్ అల్-హద్దాద్ తరచుగా ఇలా అనేవారు: "జ్ఞానాన్ని అన్వేషించేవాడికి (విద్యార్థికి) పడకల సుఖంతో పనేమిటి?!" అబూ హాతిమ్ ఇబ్న్ హిబ్బాన్ ఇలా అన్నారు: "విజయానికి కారణం జాప్యాన్ని వదలడం, వంచనకు కారణం సోమరితనం. ఎందుకంటే సోమరితనం మనిషి గౌరవానికి శత్రువు మరియు అది మనిషికి ఒక శిక్ష. జాప్యం మరియు అసమర్థత వల్లే వినాశనం పుడుతుంది." అల్-సాహిబ్ అల్-తాలిఖానీ ఇలా అన్నారు: "గౌరవనీయులు కష్టపడే చోట విశ్రాంతి తీసుకోవడం సౌకర్యంగా ఉండవచ్చు, కానీ అది నీచమైనది. గొప్పవారు నిలబడిన చోట కూర్చోవడం సులభం కావచ్చు, కానీ అది అధమమైనది." అల్-జమక్షరీ ఇలా అన్నారు: "వైఫల్యం అనేది సోమరితనం మరియు అశ్రద్ధ అనే రెండు కారణాల ఫలితం. అది విసుగు మరియు విరామం అనే రెండు చెట్ల ఫలం." ఇబ్న్ అల్-జౌజీ ఇలా అన్నారు: "రోజులు అనేవి జీవితపు పేజీలు, వాటిని మంచి పనులతో నింపండి. అవకాశాలు మేఘాలలా వేగంగా వెళ్ళిపోతాయి. సోమరితనం నుండి నష్టం పుడుతుంది." ఇబ్న్ అల్-జౌజీ ఇంకా ఇలా అన్నారు: "నువ్వు ఒక పరుగు పందెంలో ఉన్నావని తెలుసుకో. సమయం దోచుకోబడుతోంది. సోమరితనానికి లోనుకాకు; విజయం సాధించిన వారు పట్టుదలతోనే సాధించారు, విఫలమైన వారు సోమరితనం వల్లే విఫలమయ్యారు." వివేకం మరియు ప్రాధాన్యత సోమరితనం మరియు ఉత్సాహం మధ్య సమతుల్యతను పాటించడానికి "ఫిఖ్" (ధర్మశాస్త్ర అవగాహన) అవసరం. ఇబ్న్ అల్-జౌజీ తన 'సైద్ అల్-ఖాతిర్' గ్రంథంలో పేర్కొన్నట్లు: "విశ్వాసి యొక్క లక్ష్యం పరలోకంపైనే ఉండాలి." ప్రపంచంలోని ప్రతి వస్తువు అతనికి పరలోకాన్ని గుర్తుచేయాలి. ఉదాహరణకు, ఒక ఇంటిలోకి వివిధ వృత్తుల వారు ప్రవేశిస్తే: బట్టల వ్యాపారి అక్కడ ఉన్న తివాచీల విలువను చూస్తాడు. వడ్రంగి పైకప్పును చూస్తాడు.మేస్త్రీ గోడలను గమనిస్తాడు.అలాగే, వివేకవంతుడైన విశ్వాసి తన సమయాన్ని మరియు ఉత్సాహాన్ని పరలోక సాఫల్యం కోసం పెట్టుబడిగా పెడతాడు మరియు 'సోమరితనం' అనే దొంగ తన జీవిత కాలాన్ని దోచుకోకుండా జాగ్రత్తపడతాడు. కూర్చొని తింటే కొండలు కూడా కరిగిపోతాయి సోమరితనం అనేది నెమ్మదిగా లోపలికి వెళ్లి మిమ్మల్ని బందీగా ఉంచడం ప్రారంభిస్తుంది. ఇది మీ జీవితానికి అంతరాయం కలిగిస్తుంది మరియు మీరు ఉండాల్సిన చోటికి రాకుండా నిరోధిస్తుంది. మొదట విశ్రాంతిని కలిగి ఉన్నట్లు మీకు అనిపిస్తుంది. తరువాత క్రమంగా మీరు సోమరితనంతో వినోదాన్ని అందుకోవడం ప్రారంభిస్తారు. చివరకు అది పూర్తిగా లోబర్చుకుంటుంది మరియు మీలో ఒక భాగం అవుతుంది. *ఎప్పుడు చేయాలనుకున్న పనిని అప్పుడే పూర్తిచేస్తూ ఉంటే బద్ధకంగా అనిపించదు. పనులను వాయిదావేయడం మానుకోవాల *ఏ పనిచేస్తే ఏమవుతుందో అన్న భయం కూడా మంచిది కాదు. దీనివల్ల తెలియకుండానే పనులను వాయిదా వేస్తూ ఉంటారు. భయాందోళనలకు గురికాకుండా పనులు చేస్తూ ఉంటే బద్ధకం దరిచేరదు. * నిర్ధేశించుకున్న లక్ష్యాలను ఎప్పుడూ గుర్తుచేసుకుంటూ ఉండాలి. దీంతో ఆ లక్ష్య సాధన కోసం త్వరగా పని పూర్తిచేయాలన్న ఆలోచన వస్తుంది. శరీరం చురుకుగా పనిచేస్తుంది. * రోజూ ఒకే దినచర్యను పాటించాలి. సమయానుసారం నిద్రించడం, ఉదయాన్నే వ్యాయామం చేయడం, అల్పాహారం తీసుకోవడం లాంటివి బద్ధకాన్ని వదిలిస్తాయి. *శరీరం అలసిపోయినా కూడా బద్ధకంగా అనిపిస్తుంది. కాబట్టి శ్రమ అనిపించినప్పుడు కొద్దిగా విశ్రాంతి తీసుకోవాలి. గోరువెచ్చని నీళ్లతో స్నానం చేయడం కూడా ఉపకరిస్తుంది. * పూర్తి చేయాలనుకున్న పనులను ఒక లిస్టుగా రాసుకోవాలి. తరచూ ఈ లిస్టును చూస్తూ ఒకదాని తరవాత మరోదాన్ని పూర్తిచేస్తూ ఉండాలి. *పెద్ద పనులు అనుకోకుండా త్వరగా పూర్తయినప్పుడు ఆ ఆనందాన్ని మనస్ఫూర్తిగా ఆస్వాదించాలి. అప్పుడే బద్ధకం వదిలి మరింత ఉత్సాహంగా పనిచేయాలనిపిస్తుంది.