నేటి పసి మొక్కలే రేపటి మహా వృక్షాలు

కనుక నీవు ఏకాగ్రతతో నీ ముఖాన్ని (అల్లాహ్) ధర్మంపై నిలుపు.” అల్లాహ్ మానవులను ఏ స్వభావంపై పుట్టించాడో ఆ స్వభావంపైన్నే (ఉండండి). (రూమ్: 30) "ప్రతి పిల్లవాడూ తన సహజ ధర్మంపైనే పుడతాడు. కాని అతని తల్లిదండ్రులు అతన్ని యూదునిగానో, క్రైస్తవునిగానో, జోరాస్ట్రియన్గానో మార్చివేస్తారు." (సహీహ్ బుఖారీ) పిల్లలు స్వచ్ఛతకు అద్దంలా వుంటారు. వారిని తమ ఇచ్ఛకు తగ్గట్టు పెద్దలు మార్చుకుంటారు. శాఖోపశాఖలై విస్తరించాలని పిల్లలు సహజంగా అనుకుంటారు. మొక్కై వంగనిది మానై వంగదని తమకి తెలిసినట్టు పెద్దలు కంచె కడతారు. పిల్లల్ని కుండీలో మొక్కల్ని చేస్తారు. అంటుకట్టి అద్భుతం అనుకుంటారు. "కుండీలో చెట్టు"లా యెప్పటికీ తమ అరచేతుల్లో వుండాలని కోరుకుంటారు. పిల్లలు నిర్మలంగా తెల్ల కాగితంలా వుంటారు. ఆ కాగితం మీద పెద్దలు యిష్టమొచ్చిన గీతలు గీసి, రాతలు రాసి వాళ్ల తలరాత బాగోలేదని తేల్చేస్తుంటారు. పిల్లలు వాళ్ల ప్రపంచాన్ని నిలుపుకోవడానికే కాదు, రద్దు చేసుకోవాడానికీ, పెద్దల ప్రపంచంలో కలవడానికి నిరంతరంగా నలిగి పోతున్నారు. ఒక రకంగా చెప్పాలంటే, కంటికి కనపడని శత్రువుతో బయటకి కనపడని మౌన పోరాటమే చేస్తు న్నారు.. ఆ మౌనాన్ని వీడేలా పిల్లలతో గొంతు కలిపేలా ఈ విషయాలన్నీ పిల్లల వైపు నుండి, పిల్లల అనుభవాల నుండి సహానుభవంతో రాసిందే ఈ వ్యాసం. పెద్దలుగా మనం చేసే కొన్ని బుద్ధి రహిత శుద్ధికి పిల్లలు కలుషితం కూడా అవుతారు. గాలొస్తుందని మనమే తలుపు తెరుస్తాం.. దాంతో పాటే దుమ్ముకూడా వస్తుంది.. గమనించం. రేపటి తరం బాగుండాలంటే ముందుగా ఇవాల్టి తరం మారాలి. మారి తీరాలి. అంటే పెద్దలమయిన మనం మారాలి. మనతోనే అసలు మార్పుకి అంకురార్పణ జరగాలి. పిల్లల సుశిక్షణార్ట్ఘం పనికొచ్చే కొన్ని విషయాలను ఇక్కడ పొందుపర్చడం జరుగుతొంది. పెద్దలమన్న అహం వీడి ఆదరిస్తారని,ఆచరిస్తారని ఆశిస్తున్నాము.

1) సృష్టి సాంతంలో అంతర్లీనమై ఉన్న భావం తౌహీద్: సృష్టిలో ఎన్నో జీవరాశులున్నాయి. వాటికి మనుగడకు కావాల్సిన తెలివితేటలు మాత్రమే వాటికి ఉంటాయి. ఆధ్యాత్మికతకూ వాటికీ ప్రత్యక్ష సంబంధం లేకపోయినా పరోక్షంగా ఉంటుందని ఖుర్ఆన్ గ్రంథం రుజువు చేస్తుంది. సప్తాకాశాలు, భూమి, భూమ్యాకాశాల్లోని యావత్తు సృష్టిరాసులు ఆయన పవిత్రతను కొనియాడుతున్నాయి. ఆయన ఔన్నత్యంతో పాటు ఆయన పవిత్రతను ప్రశంసించని సృష్టి అంటూ ఏదీ లేదు. కాని అవి చేసే దైవస్మరణను మీరు గ్రహించలేరు. ఆయన ఎంతో ఉదారుడు, గొప్ప క్షమాశీలి. (బనీ_ఇస్రాయీల్: 44) అయితే అల్లాహ్ వాటి జీవిత లక్షయం ఇది మాత్రమే అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొనలేదు. కానీ మనుషులు, జిన్నాతుల గురించి, వారి జీవిత లక్ష్యం గురించి స్పష్టంగా విశద పర్చాడు: నేను మానవుల్ని, జిన్నుల్ని నన్ను ఆరాధించడానికి తప్ప మరే లక్ష్యంతో పుట్టించ లేదు. నేను వారినుండి ఉపాధి కోరడంలేదు. నాకు తిండి పెట్టమని అడగడం లేదు. దేవుడే అందరి ఉపాధిప్రదాత. ఆయన మహాబలుడు, అద్భుత శక్తిసంపన్నుడు. (అజ్-జారియాత్: 56-58) అల్లాహ్ మానవుణ్ణి సహజధర్మంపై దేవుని ఏకత్వపు భావనపై పుట్టించాడు. కాబట్టి మానవ నైజంలో అల్లాహ్ ఏకత్వం (తౌహీద్) అంతర్లీనమైవుంది. పుట్టుకరీత్యా ప్రతి మనిషీ అల్లాహ్ విధేయునిగానే ఉంటాడు. అతనిపై 'అలస్తు ప్రమాణ’ ప్రభావం ఉంటుంది. కాకపోతే మనిషి పుట్టిన తరువాత పరిసరాల ప్రభావానికి గురవుతాడు. అతను కళ్లు తెరచిన సమాజం అతన్ని సహజ ధర్మం వైపుకు పోనివ్వదు. అందువల్ల అతడు అవిశ్వాస స్థితిపైనే ఉండిపోతుంటాడు. పుడమి పై ఉన్న ప్రతి ప్రాణికి ఈ ప్రపంచానికి గల సంబంధమేంటో సరిగ్గా తెలుసుకోవ డానికి ఉపయోగపడే సాధనమే అఖీదా (మౌలిక విశ్వాసం), ఆధ్యాత్మికత. నిజానికి అది అందరికీ అవసరమైనది. ఎవరైనా దానికి దూరంగా ఉంటున్నారంటే అది వారి స్వయంకృతాపరాధమే అవుతుంది. ఈ కారణంగానే పిల్లల మరియు టీనేజరుల హృదయాలు ఏ భాగస్వామి లేని ఏకైక ఆరాధ్యుడయిన అల్లాహ్ పట్ల అంకితం అయి ఉండాలని ప్రవక్త (స) కాంక్షించేవారు. ఈ సందర్బంగా బాలుడు అయిన ఇబ్ను అబ్బాస్ (రజి) గారికి ఆయన చేసిన ఉపదేశం గమనార్హం. మనిషి జీవితాన్ని మనం నాలుగు భాగాలుగా విభజించవచు. 1) ఈమానియాత్ - మౌలిక విశ్వాసాలు. 2) ఇస్లామియాత్ - ఆరాధనలు. 3) ముఆమలాత్ - వ్యవహారాలు. 4) జరూరియాత్ - అవసరాలు. ఈ నాల్గింటి మార్గదర్శకత్వం ప్రవక్త వారి ఈ హదీసులో పేర్కొనబడినది. అలాగే మనిషి సాఫల్య సూత్రం కూడా చెప్పబడింది. “నీవు అల్లాహ్ ధర్మాన్ని, ఆదేశాలను, మార్గదర్శకాలను (అఖీదా విషయంలో ) కాపాడు అల్లాహ్ నిన్ను కాపాడతాడు. నీవు అల్లాహ్ ధర్మాన్ని, ఆదేశాలను, మార్గదర్శకాలను (ఆరాధానల విషయంలో) కాపాడు. నీవు అల్లా హ్ ను నీ ముందు పొందుతావు. (అంటే సర్వకాల సర్వావస్థలయందు అయన సహాయం నీ వెంట ఉంటుంది).(వ్యవహారాల విషయంలో) ఆనంద ఘడియల్లో నీవు ఆయన్ని జ్ఞాపకముంచుకో, ఆపద సమయాల్లో ఆయన నిన్ను జ్ఞాపకముంచుకుంటాడు. (అవసరాల్లో) ఏదైనా అడగవలసినప్పుడు అల్లాహ్ తో మాత్రమే అడుగు. సహాయం కోర వలసినప్పుడు అల్లాహ్­తో మాత్రమే సహాయం కోరు. తెలుసుకో! ప్రపంచవాసులంతా కలసి నీకేదైనా లాభం చేగూర్చుదలచితే అల్లాహ్ వ్రాసి ఉంచినది తప్ప ఏ లాభం చేగూర్చలేరు. వారంతా కలసి నీకేదైనా నష్టం కలిగించాలన్నా అల్లాహ్ వ్రాసి ఉంచినది తప్ప ఏ నష్టమూ కలిగించలేరు. (విధి వ్రాత వ్రాసే) కలములు లేపబడ్డాయి. (ఇక ఏమీ వ్రాయవు). ఆ పత్రాలు ఎండిపోయినవి (అంటే అందులో ఏ మార్పు కూడా ఇక జరుగదు. సహనం వెంటే సహాయం ఉంటుంది. కలిమితో పాటే లేమి ఉంటుంది“. (తిర్మిజి, సహీ ముస్నద్ అహ్మద్ ). సత్యబద్ధమయిన అఖీదాను, స్వచ్చమయిన మౌలిక విశ్వాసాలను పిల్లల మనసులో బలంగా నాటాలి. తౌహీద్ ప్రాభవాన్ని ఉగ్గుపాలతోపాటు అందించాలి. అఖీదా విషయంలో మనం మన పిల్లలకు సరైన దిశానిర్దేశనం గనక చేయకపోతే - తప్పుడు సిద్ధాంతాలు, తప్పుడు వ్యక్తులు వారిని గద్దెల్లా ఎగరేసుకుపోతారు. స్వయంగా వారికి సయితం ఏ పిలుపు వినాలో, ఏ తలుపు వెనకాల ఏ తలపు దాగుందో, ఏ తలంపు ఎలాంటి తలవంపుకి కారణం కాగలదో వారికి అర్థం కాక త్రోవ తప్పే ప్రమాదం ఉంది. తల్లిదండ్రులుగా మనం దేనిని తలనొప్పి అంటున్నామో, అది వాస్తవంగా తలనొప్పి కానే కాదు. మనం మన మనస్సును స్థిరపరచుకొని చూస్తే మీకు ఆ తలనొప్పి తలనొప్పిగా వుండనే వుండదు. దాని స్థానంలో మీకు పిల్లల బంగారు భవిష్యత్తు కన్పిస్తుంది. తల్లిదండ్రులు పిల్లల తొలి గురువులు. కానీ కొద్దిమంది తల్లిదండ్రులు మాత్రమే పిల్లల పుట్టుక ముందు నుంచి అందుకు సిద్ధం అవుతారు. పిల్లలకు స్వతంత్ర వ్యక్తిత్వముందని గుర్తించే తల్లిదండ్రులు ఇంకా తక్కువ సంఖ్యలో ఉంటారు. పుట్టిన పిల్లలకు తమవంటూ అవసరాలుంటాయనీ, ఇష్టా ఇష్టాలుంటాయనీ, వాళ్లు ప్రపంచాన్ని తమదైన రీతిలో చూస్తారనీ, పరిశీలిస్తారనీ, తమదంటూ ఒక ప్రాపంచిక దృష్టి ఏర్పరచుకుంటారనీ ఎందరు గుర్తిస్తారు? ఆ మాటకొస్తే ఎందుకు గుర్తించాలి? అని గదమాయించేవారే అధికంగా కనబడతారు. పిల్లలను పెంచడం ఒక కళ. అది తలనొప్పి కానేకాదు. పిల్లలతో కలిసి 'ఎదగటం'లో ఆనందం ఉన్నది. జీవిత సార్థకత ఉన్నది. 2) ప్రార్థన ప్రబోధనం - సత్గ్రంథ పారాయణ ఉపదేశం మీ ఇంట్లో టీనేజర్లు ఉన్నారా? వాళ్లతో డీల్ చేయడం కష్టమనిపిస్తోండా? 'అయ్యో, వాళ్లతో వేగలేక చస్తున్నాం' అంటున్నారా? అయితే ఈ వ్యాసం మీ కోసమే... నిజంగానే టీనేజర్లను డీల్ చేయడం ఒక ప్రత్యేకమైన, సవాళ్లతో కూడుకున్న ప్రయాణం. ఎందుకంటే టీనేజ్ అనేది అనేకానేక ఎమోషనల్, సోషల్, కాగ్నిటివ్ మార్పులు జరిగే సమయం. అందుకే ఆ వయసులో చాలా దుడుకుగా, దూకుడుగా ఉంటారు. ఎవరే సలహా ఇచ్చినా పట్టించుకోరు. ఎదురు మాట్లాడతారు. అందువల్లే ఈ వయసు పిల్లలతో తల్లిదండ్రులకు తరచు గొడవలు అవుతుంటాయి. దీన్నుంచి బయటపడాలంటే ఈ దశలో జరిగే మార్పులను అర్థం చేసుకోవడం, ఆ అవగాహనతో మార్గనిర్దేశం చేయడం అవసరం. యువతలో భావోద్రేక నియంత్రణ కోసం అత్యద్భుత సాధనం ఖుర్ఆన్ సత్గ్రంథ పారాయణం. నమాజు. ఎందుకంటే మనిషిని చెరబట్టేవి, చెడగొట్టేవి, తొడగొట్టేవి, పడగొట్టేవి ఈ ఆయతులో పేర్కొనబడిన విషయాలే. వాటన్నింటి నుండి ఖుర్ఆన్ మరియు నమాజు మనిషిని, ముఖ్యంగా యువతని కాపాడుతాయి. ప్రవక్తా! నీ దగ్గరకు పంపబడిన (ఖుర్‌ఆన్‌) గ్రంథాన్ని పఠిస్తూ ఉండు. నమాజ్‌ను నెలకొల్పు. నిస్సందేహంగా నమాజ్‌ (మనిషిని) చెడులు, అశ్లీలచేష్టల జోలికి పోకుండా నిరోధిస్తుంది. అల్లాహ్ స్మరణ ఎంతో గొప్పవిషయం. మీరు చేస్తున్నదంతా దేవునికి తెలుసు. (అల్-అన్కబూత్ : 45) పిల్లలను సరిదిద్దాలంటే ముందుగా వాళ్ళ తల్లి దండ్రుల్ని దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి. పిల్లలతో చేయించదగిన పనులూ, చేయించకూడని పనులూ పిల్లల భవిష్యత్తు గురించిన ఉచితమైన నిర్ణయాలూ, అనుచితమైన నిర్ణయాలనూ చక్కని సత్యబద్ధమయిన కథల ద్వారా వారికి బోధించాలి. ఆ విషయంలో ఖుర్ఆన్ కథామాలికలు చక్కగా పనికి కొస్తాయి అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. పిల్లల్ని అర్థం చేసుకోవటం ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకోవటమే. సిద్ధాంతాలూ, తాత్త్విక చర్చలతో తలనొప్పి కలిగించకుండా ఆహ్లాదరకమైన రీతిలో చిన్న చిన్న కథలలో జీవిత సత్యాలను అలవోకగా అందించే ప్రయత్నం శక్తివంచన లేకుండా మనవంతు మనం చేయాలి. “మీ పిల్లలు ఏడు సంవత్సరాల వయసుకు చేరుకున్నప్పుడు మీరు వారికి నమాజు గురించి ఆదేశించండి. పది సంవత్సరాలకు చేరుకున్నప్పుడు దాని గురించి వారిని దండించండి”. (అబూ దావూద్). సుభక్తుడు అంటే ఎవరు? అల్లాహ్ పై గాఢమైన ప్రేమ కలిగి, నిస్వార్థంగా జీవించే వాడే నిజమైన సుభక్తాగ్రే సరుడు. భక్తుడు కోరాల్చింది వరాలకన్నా ఎక్కువ అల్లాహ్ కరుణానుగ్రహాలను. అయ్యూబ్‌ గాధ కూడా గుర్తుకుతెచ్చుకో. అతను (వ్యాధిగ్రస్త స్థితిలో ఉండి) “ప్రభూ!) నేను జబ్బుపడ్డాను. నీవు అందరికంటే గొప్ప దయామయుడవు” అని ఎలుగెత్తి మొరపెట్టుకున్నాడు. మేమతని మొరాలకించి అతని బాధ దూరం చేశాం. అతనికి మేము అతని భార్యాపిల్లలనే కాదు, మా ప్రత్యేక అనుగ్రహంతో ఇంకా అనేక భాగ్యాలు కూడా ప్రసాదించాం. దైవభక్తులకు ఇదొక (మంచి) గుణపాఠం. (అల్-అంబియా: 83-84) కానీ ఈ రోజుల్లో భక్తి స్వరూపం. మారిపోయింది. 'రోజూ క్రమం తప్పకుండా అయిదు పూటలా ప్రార్ధన చేస్తా... కావాలంటే తహజ్జుద్ నమాజు కూడా చేస్తా ... ఎలాగోలా నేను కోరింది నాకిచ్చేయి .. నాకు ఉద్యోగం వచ్చేలా చూడు'.నాకు పెళ్లయ్యేలా చూడు.. నేను లైఫ్ సెటిలయ్యేలా గొప్పగా దీవించు.. నేను బాగా స్థిరపడ్డాక హజ్జ్ ఉమ్రాలు కూడా చేస్తా.. ఇంటిల్లిపాదినీ చేయిస్తా... నాకొక కాంట్రాక్ట్ ఇప్పించు' లాంటి కోరికలు సాధారణమయ్యాయి. ఇవే తగ్గించుకుంటే మంచిదంటున్నాడు అల్లాహ్: ప్రజల్లో మరికొందరు (గోడమీది పిల్లిలా) ఒడ్డుమీద నిల్చొని అల్లాహ్ ను ఆరాధిస్తారు. లాభం కన్పిస్తే తృప్తి పడతారు. కష్టం వచ్చిపడితే (ఇస్లాం నుండి) వెనక్కి మరలిపోతారు. ఇలా వారు (రెంటికి చెడ్డ రేవడిలా) ఇటు ప్రపంచాన్నీ, అటు పరలోకాన్నీ కోల్పోతారు. ఇదే అసలైన నష్టమంటే. ఆతర్వాత వారు (నిజ)దేవుడ్ని వదలి తమకు లాభంగాని, నష్టం గాని చేకూర్చలేని మిధ్యాదైవాల్ని ప్రార్థిస్తారు. ఇదే మార్గభ్రష్టత్వానికి పరాకాష్ఠ. (అల్-హజ్: 11-12) ఇది భక్తి కానే కాదు. నాకు నువ్వు ఫలానా పని చేసిపెడితే, నేను నీకు మరేదైనా లాభం చేకూరుస్తా అనే లావాదేవీలు రాజకీయాల్లో , వ్యాపారంలో, ఏదేని వ్యవహారంలో ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఇప్పుడు అవి మన హృదయాల్లోనూ విషపు నాగు వలే తిష్ట వేసుకొని కూర్చున్నాయి. .అల్లాహ్ ను ప్రేమించేవారి కన్నా.. స్వార్థ రాజకీయాల కోసం, ప్రాపంచిక స్వప్రయోజనాల కోసం, తుచ్ఛమయిన అవసరాల కోసం వాడుకునే వారి నే ఎక్కువగా చూస్తున్నాం. ఆరా "ధన" అంటే? ధనం కోసం ఆరా తీయడం కాదు! నిర్మలమైన నిశ్చలమైన మనస్సుతో అల్లాహ్ ను ప్రార్ధించడం! 'దానం, ధర్మం, సహాయం, గుప్పెడు మెతుకులు, గుక్కెడు తన్నీరు ఏదైనా సరే, చిత్తశుద్ధితో సాటి ప్రజలకు మనం ఇస్తే నేను తప్పక స్వీకరిస్తాను' అని ఖుర్ఆన్ లో స్పష్టంగా చెప్పాడు అల్లాహ్. “నిశ్చయంగా అల్లాహ్ భయభక్తులు కలవారి నుండి మాత్రమే ఏదయినా స్వీకరిస్తాడు. (అల్-మాయిదా: 27) చిత్తశుద్ధి కలిగి చేసిన పుణ్యకార్యం అది ఆవగింజంతటిది అయినా అల్లాహ్ దాన్ని తన కుడి హస్తంతో స్వీకరించి మనం మన సంతానాన్ని ఎంత అన్యోన్యంగా పెంచుతామో దానికన్నా వేల రెట్లు అపురూపంగా పెంచి మహా పర్వతానికి సమానంగా చేస్తాడు. అదే మనం చేసే కర్మ మహా పర్వతాన్ని పోలి ఉన్నా అందులో ఆత్మశుద్ధి, అంతఃకరణ శుద్ధి లేకపోతె దాని ధూళి రేణువంత పుణ్యం కూడా ఇవ్వడుగాక ఇవ్వడు. అందుకే చిత్తశుద్ధి కలిగి చేసిన పుణ్యంబు - కొంచమైన నదియు కొదువ కాదు - విత్తనంబు మహా వృక్షంబునకు నెంత - అన్నారు వెనుకటికి మన పెద్దలు. భక్తికి రూపం, పరిమాణం అవసరం లేదని స్పష్టం చేశాడు అల్లాహ్. కానీ మనం చేస్తున్నది మాత్రం అందుకు భిన్నంగా ఉంది. ఆరాధనలో స్వార్థం పాత్రను పెంచుతున్నాం, భక్తిని తగ్గిస్తున్నాం. మనం చేసే ప్రార్ధనలకన్నా మన సొంత కోరికల జాబితా పెద్దదిగా తయారవుతోంది. భక్తి అంటే భయమో బంధమో కాదు... నిబద్ధత, ఆజ్ఞాపాలన , స్వయం సమర్పణ. భక్తి అంటే కేవలం వరాలు కోరుకోవడం కాదు- ధర్మమార్గంలో కృషి చేయడం కూడా. అంతఃకరణ శుద్ధితో నిస్వార్థ సేవయే భక్తికి మూలధనం. అందుకే గొప్ప ప్రార్ధన ఇలా ఉండాలి: "ఓ అల్లాహ్! నీవు ప్రసన్నం అయ్యే వరకు నీకే స్తోత్రం. నీవు ప్రసన్నం అయ్యావంటే నీకే స్తోత్రం. నీవు ప్రసన్నం అయిన తరువాత కూడా నీకే స్తోత్రం." ఎందుకంటే, అన్నిటికీ మించి అల్లాహ్ ప్రసన్నతా భాగ్యం లభిస్తుంది. అదే గొప్పవిజయం, పరమమోక్షం. (అత్-తౌబా: 72) నీ అనుగ్రహం తప్పితే.. నాకు ఏమీ వద్దు ప్రభూ అని అనగలిగే స్థాయికి మనం ఎదగాలి. మన పిల్లలు సయితం ఎదిగేలా తర్ఫీదు ఇవ్వాలి. అండ పిండ బ్రహ్మాండాల్లోని జీవకోటికి జీవనోపాధిని అనుగ్రహించే ఆయన నమ్ముకున్న మనల్ని వదిలేస్తాడా? చెప్పండి! నిజంగా చెప్పాలంటే.. మీకు లభించిన భాగ్యాలన్నీ అల్లాహ్ ప్రసాదించినవే. (అన్-నహల్: 53) ఆ విషయానికొస్తే, మీరు అల్లాహ్ అనుగ్రహాలు లెక్కించ దలచుకుంటే వాటిని ఎన్నటికీ లెక్కించలేరు. నిజంగా ఆయన గొప్ప క్షమాశీలి, పరమ దయామయుడు. ఆయనకు మీ అంతర్‌బాహ్యాలన్నీ తెలుసు. (అన్-నహల్: 18-19) ఆయన మహత్యాలుగానీ, వరానుగ్రహాలు గానీ, మన లెక్కలకు అందవు. అలాంటి పరమోన్నత ప్రభువు దగ్గర ప్రాపంచిక తుచ్ఛమైన కోరికల కోసం బేరాలాడకుండా, ఆయనతో ప్రేమబంధం పెంచుకోవాలి. భక్తి అంటే 'నీకిది- నాకది' అనే ఒప్పందం కాదు.. "నీ ఇష్టమే నా ఇష్టం' అన్న బేషరతు అంగీకారం! 3) వైద్యం కన్నా పత్యం మిన్న - భావోద్వేగ నియంత్రణ టీనేజర్ను అర్థం చేసుకోవాలంటే ముందుగా వారిలో జరిగే మార్పులను అర్థం చేసుకోవాలి. శారీరక మార్పులంటే కంటికి కనిపిస్తాయి. కానీ మెదడులో జరిగే మార్పులు కనిపించవుగా! నిజానికి అవే టీనేజర్ల ప్రవర్తనలోని విపరీతాలకు కారణం. టీనేజ్లో మెదడులోని వివిధ భాగాలు వేర్వేరు వేగాలతో అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంటాయి. ప్రణాళిక, భావోద్వేగాల నియంత్రణ, నిర్ణయాలు తీసుకునే శక్తికి బాధ్యత వహించే ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్ (మెదడులో ముందుభాగం) టీనేజ్ లో పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందదు. దీనికి విరుద్ధంగా భావోద్వేగాలను, ఎమోషన్స్, రివార్డ్ను నియంత్రించే లింబిక్ వ్యవస్థ చాలా చురుకుగా ఉంటుంది. పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందని ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్, అతిగా స్పందించే లింబిక్ సిస్టమ్ కలసి టీనేజర్ల ప్రవర్తనలో, భావోద్వేగాల్లో అల్లకల్లోలం సృష్టిస్తాయి. అందువల్లనే టీనేజర్లు ఇంపల్సివ్, రిస్కీ, ఎమోషనల్ ప్రవర్తనలను ప్రదర్శిస్తుంటారు. తరచుగా కొత్త అనుభవాలను వెతకడానికి, రిస్క్ తీసుకోవడానికి, షార్ట్ టర్మ్ రివార్డ్స్ కు ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. ఓసారి ఫజ్ల్ బిన్ అబ్బాస్ అను ఓ నవయువకుడిని ప్రవక్త తమ వెనక ఒంటెపై ఎక్కించుకున్నారు. అక్కడ ఖస్అమియా వంశానికి చెందిన ఓ అందమైన స్త్రీ వచ్చి ప్రవక్తతో ఏదో ప్రశ్న అడుగుతుంది. అప్పుడు ఆ నవయువకుడు తదేకంగా ఆమె వైపే చూస్తున్నాడు. ఇది గమనించిన ప్రవక్త సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం వెంటనే అతని ముఖాన్ని మరో వైపు మరలించారు. (బుఖారీ). భావోద్వేగ నియంత్రణ కష్టం..కానీ సాధ్యమే .. సాధ్యమే కానీ కష్ట. అనకూడదు. ఈ మాట ఏ తల్లిదండ్రుల నోటా ఇకమీదట వినబడకూడదు. ఎందుకంటే, ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్ ఇంకా పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందకపోవడం వల్ల టీనేజర్లు మూడ్ స్వింగ్స్, ఎమోషనల్ రియాక్షన్స్, ఒత్తిడిని తట్టుకోలేక ఇబ్బంది పడుతుంటారు. మరోవైపు భయం, ఆందోళనను ప్రాసెస్ చేసే అమిగ్రలా చురుగ్గా ఉంటుంది. అది టీనేజర్లకు ఎదురయ్యే సవాళ్లు, బెదిరింపులకు అతిగా స్పందించేలా చేస్తుంది. ఇది భావోద్వేగ అస్థిరతకు కారణమవుతుంది. టీనేజర్ల మూడీనెస్, రెబలియస్ నెస్కు కారణాలివే అని అర్ధం చేసుకోవడం వల్ల వారిపై ముద్రలు వేయకుండా, వారిని చక్కగా డీల్ చేసేందుకు వీలవుతుంది. ఏది ఏమయినా ముందు చూపు, ముందు జాగ్రత్త చాల అవసరం. అతి జాగ్రత్త కాదు. పదేళ్ళ పిల్లల గురించి “వారి పడకలను వేరుగా చేయండి” అని ప్రవక్త సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం ఇచ్చిన ఆదేశాన్ని జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవాలి. ఏ కట్టుబాట్లు లేకుండా కొడుకులు, కుమార్తెలు టీవీ ఛానళ్ళు చూడనివ్వడం మనం చేసే అతి పెద్ద పొరపాటు. వాటిలో కొన్నికార్యక్రమాలు తుచ్ఛమైనవి అయితే మరికొన్ని ఆలోచన, నడతలో, నడకలో, నడవడికలో పెను ప్రమాదాల్ని తెచ్చి పెడతాయి. అలాగే ఏలాంటి పర్వవేక్షణ, అప్రమత్తత లేకుండా సెల్ ఫోన్ల ఉపయోగం విచ్చలవిడిగా జరుగుతుంటే, మనం ప్రవక్త గారి ముందుజాగ్రత్త పద్ధతిని స్మరించుకున్నట్టా? విస్మరించినట్టా? దీనినే వినాశకాలే విపరీత బుద్ధి అన్నారు పెద్దలు. టీనేజర్తో ఎలా ప్రవర్తించాలి? అంటే, *మీ టీనేజర్ మెదడు అభివృద్ధి చెందుతూ ఉందని, అది హఠాత్సవర్తనకు, మానసిక కల్లోలానికి కారణం కావచ్చని గుర్తించాలి. అందుకే ఓపికగా, సానుభూతితో అర్థం చేసుకోవాలి. *టీనేజర్స్ 'స్వేచ్ఛను కోరుకుంటారు. " అది అవసరం కూడా. అయితే: వారితో చర్చించి దానికి హద్దులను సెట్ చేయాలి. *టీనేజర్లలో రిస్క్ టేకింగ్ ఉంటుంది. అయితే అది సురక్షితమైన వాతావరణంలో ఉండేలా ప్రోత్సహించాలి. తప్పులు చేయడానికి, వాటి నుంచి నేర్చుకోవడానికి 'స్వేచ్ఛను ఇవ్వాలి. గైడెన్స్," సపోర్ట్ ఉండాలి. *ఎమోషన్సు ఎలా ప్రదర్శించాలో.. ఒత్తిడి, కోపం, నిరాశను ఎలా: ఎదుర్కోవాలో మీ ప్రవర్తన ద్వారా మీ టీనేజరు చూపించాలి. *స్నేహితుల గురించి తెలుసుకోవాలి. వారిలో సానుకూల ప్రభావం ఉన్నవారితో స్నేహాన్ని ప్రోత్సహించాలి. *టీనేజర్ ను పెంచడం సవాళ్లతో కూడుకున్న పని. అందువల్ల సెల్ఫ్ కేర్ పై దృష్టిపెట్టాలి. అవసరమైతే ప్రొఫెషనల్ హెల్ప్ తీసుకోలి. *ఆలోచనలను పంచుకునే ఆలోచనలను వాతావరణాన్ని కల్పించాలి. తానేం చెప్పినా భరోసా ఇవ్వాలి *జడ్జ్ చేయకుండా తీసుకునే నిర్ణయాల వల్ల వచ్చే పరిణామాల గురించి అవగాహన కలిగించాలి. మార్గనిర్దేశం చేయాలి. *మానసిక ఆరోగ్యంపై టెక్నాలజీ "ప్రభావం గురించి చర్చించాలి. స్క్రీన్ టైమ్ సోషల్ మీడియా వినియోగంపై పరిమితులు పెట్టాలి. 4) మనోభావాల్ని గౌరవించాలి? మనసు విప్పి మాట్లాడే స్వేచ్ఛ ఇవ్వాలి పిల్లల స్వేచ్ఛను, స్వతంత్ర భావాలను అణిచి వేయకూడదు. ఏదైనా విషయం పట్ల సొంత అభిప్రాయం ఉంటే చెప్పాలి. అదెలా ఉంటే బావుంటుందో కూడా చెప్పగలగాలి. ఆలోచనా పరిధిని పెంచాలి. ముఖ్యంగా పిల్లలు ఇండిపెండెంట్‌గా ఉండేట్లు వారికి సహకారం ఇవ్వాలి. అలా పెంచాలి. కమ్యూనికేషన్‌ కూడా ఇంటినుంచే అలవాటు చేయాలి. ముఖ్యంగా పిల్లల్లో న్యూనతాభావం కలగకుండా పెంచాలి. ఓ రోజు మీ కొడుకె మీ వద్దకు వచ్చి “మత్తు సేవించటానికి , డ్రగ్స్ ఉపయోగించటానికి లేదా వ్యభిచారం చేయటానికి - (అల్లాహ్ మనందరిని వీటి నుండి కాపాడుగాక!) నాకు అనుమతివ్వండి అని అడిగాడే అనుకొందాం! అప్పుడు మీ ప్రతిస్పందన ఎలా ఉంటుంది? చెంప చెళ్లుమనిపించము.. పళ్ళు రాలగొట్టము.. ఇంటి నుండు గెంటేయము.. ఆస్తిపాస్తుల నుండి వెలివేయము అంటారు అంతేగా! సామాన్యంగా ఇలాంటి దురాలోచన గల కుమారులు గానీ, కుమార్తెలు గానీ తమ తండ్రులతో సలహా తీసుకోరు, తమ స్నేహితులనే సంప్రదిస్తారు. అరకొర జ్ఞానంతో, అనుభవరాహిత్యంతో వారిచ్చే సలహాలనే ఎక్కువగా పాటిస్తారు. అలా కాకుండా మన పిల్లలు మన వద్దకు వచ్చి ఇ లా అడిగితె మనం ఏం చేస్తాం? ఎగిరి గంతేస్తాం.. వీలయితే తంతాం .. అంతేగా! కాని ఇలాంటి ఓ సమస్యే ప్రవక్త (స) వారికి ఎదురయ్యింది. ఆయన ఎంత సమయస్ఫూర్తితో వ్యవహరించారో గమనించండి! అబూ ఉమామ (ర) ఉల్లేఖించారు: ఒక యువకుడు ప్రవక్త సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం వద్దకు వచ్చి ప్రవక్తా! నాకు వ్యభిచరించే అనుమతివ్వండి అని అడిగాడు. దానికి అక్కడున్న ప్రజలు అతడ్ని గద్దించి చీవాట్లు పెట్టారు. కాని ప్రవక్త అన్నారుః అతడ్ని నా దగ్గరికి తీసుకురండి. అతడు దగ్గరికి వచ్చాక, కూర్చోమన్నారు. అతడు కూర్చున్నాడు. అప్పుడు ప్రవక్త సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం అడిగారుః “నీవడిగిన విషయం నీ తల్లితో జరిగితే నీవు ఇష్టపడతావా?” లేదు, అల్లాహ్ సాక్షిగా! మీ ప్రాణానికి నా ప్రాణాన్ని అడ్డుపెడ్తాన్నాడు. అప్పుడు ప్రవక్త (స) “ప్రజలు కూడా తమ తల్లులతో ఈ వ్యవహారం ఇష్టపడరు” అని చెప్పి “నీ చెల్లి, నీ కూతురు, నీ మేనత్త, నీ పినతల్లులతో ఈ వ్యవహారం ఇష్టపడతావా” అని అడిగారు. ఆ యువకుడు అదే సమాధానం ఇచ్చాడు. అప్పుడు ఇచ్చాడు. తమ శుభ హస్తం అతని మీద పెట్టి ఇలా దీవించారు: “అల్లాహ్! ఇతని పాపాల్ని మన్నించు. ఇతని హృదయాన్ని (దుష్ట, క్షుద్ర ఆలోచనల నుండి) శుద్ధ పరచు. ఇతని మర్మాంగాన్ని (శీలాన్ని) కాపాడు”. (అహ్మద్) గమనించండి ప్రవక్త (స) యువకుని ఆలోచన విధానాన్ని ఎలా మళ్ళించారో, అతను ఆలోచించలేని కోణాలను ఎలా స్పష్ట పరిచారో. మాట్లాడి, తన ఆవేదన వెళిబుచ్చే స్వేఛ్ఛ ప్రవక్త ఇస్తారన్న నమ్మకం అతనికి ఉన్నందుకే సృష్టిలో అతి పరిశుద్ధులైన వారితోనే ఈ ప్రశ్న అడుగడానికి ధైర్యం చేశాడు. జీవితంలో ప్రతీ సమస్య మనిషికి రెండు దారులిస్తుంది.. ఒకటి ప్రేమతో ఉన్నది, రెండు ద్వేషంతో నిండింది. చెడ్డాడని, పాపపు ఊబిలో పడ్డాడని, కుటుంబ పరువుకు మకిలిని అద్దాడని, వద్దనుకుని వదిలేసి ఒడ్డుకెళ్ళి ఏడుద్దామా.. కొంచెం కష్టమైనా సరే మార్చుకొని, మోస్కుని తీస్కెళ్ళి జీవితాంతం నవ్వుదామా? మనమే నిర్ణయించుకోవాలి. ఈ రోజుల్లో సంతానంతో సంభాషించే, మాట్లాడే మరియు వారి ఆవేదనలు, అవసరాలను ప్రేమపూర్వకంగా వినే అవసరం చాలా ఉంది. కాని అది ప్రవక్త ముహమ్మద్ (స) పద్ధతి ప్రకారం జరగాలి. నియంత ధోరణిలో కాదు. ఫిర్ఔన్ అన్నాడు: ఫిరౌన్‌ (అతని మాటలు పట్టించుకోకుండా) “నేను మాత్రం నాకు సమంజసమని తోచిన సలహా మీకిస్తున్నాను. నేను మిమ్మల్ని సరైన దారినే నడిపిస్తున్నాను” అన్నాడు (మోమిన్: 29). ఈ పద్ధతి ద్వారా పిల్లలపై ఒత్తిడి వేస్తే దాన్ని వారు భరించలేరు. 5) ఆత్మవిశ్వాసమే అసలైన ఆస్తి.. ఆత్మవిశ్వాసం.. పిల్లలకు తల్లిదండ్రులు అందించాల్సిన అసలైన ఆస్తి. కాన్ఫిడెంట్‌గా ఉంటేనే.. వారి భవిష్యత్తు బాగుంటుంది. ఎలాంటి సవాళ్లు ఎదురైనా.. ధైర్యంగా ఎదుర్కొనే ‘శక్తి’ లభిస్తుంది. అయితే.. ఇది రాత్రికి రాత్రే వచ్చేదికాదనీ, తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలకు చిన్నప్పటి నుంచే వారిపై వారికి నమ్మకాన్ని కలిగించాలి. ప్రతి మనిషి గతాన్ని, చెడుని, కష్టాన్ని మర్చిపోయి కొత్త ఉత్సాహంతో కార్యసాధనకు ప్రయత్నించమని తెలియజేస్తుంది సూర్యోదయం. ధనసంపాదన విషయంలో పడి పెద్దలు ప్రకృతిని ఆస్వాదించడమే మర్చి పోయారు. పేరెంటింగ్‌ అంటే పిల్లలతో ప్రయాణమే. ప్రతి క్షణాన్ని ఆస్వాదించాలి. పిల్లలు ఏదైనా మంచి పని చేసినా.. చదువుల్లో శ్రద్ధ కనబర్చినా, మంచి మార్కులు వచ్చినా, గేమ్స్‌లో చురుగ్గా ఉన్నా.. ఇలా పలు సందర్భాల్లో వీలైనంత వరకూ వెల్‌ డన్‌, గుడ్‌ .. లాంటి ప్రశంసలు ఇవ్వాలి. చిన్న మెచ్చుకోలు కూడా వారిలో ఆనందాన్ని రెట్టింపు చేస్తుంది. అలా చేస్తే వారిలో ఆత్మవిశ్వాసం పెరుగుతుంది. ఒక చిన్న అభినందన.. వారికి కొండంత ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ఇస్తుంది. చిన్న విజయమైనా.. మీ ప్రశంస పెద్దగా ఉండాలి. అప్పుడే.. వారిలో పదేపదే ప్రశంసలు పొందాలనే భావన కలుగుతుంది. మీ అభినందనలే.. వారిలో సృజనాత్మకతను వెలికితీస్తాయి. కాబట్టి, మీ పిల్లలు చేసిన ప్రతి మంచి పనినీ అభినందించండి. దీంతో వారు మరిన్ని మంచి పనులు చేయడానికి ఉత్సాహం చూపుతారు. ఆ ప్రయత్నంలో ఓడినా – గెలిచినా అభినందిస్తే.. వారిని మరో ప్రయాణానికి ప్రేరేపిస్తుంది. పొరబాటున కూడా స్టుపిడ్‌, ఇడియట్‌, లైయర్‌.. అంటూ తిట్ట కూడదు. ఇలా నెగటివ్‌గా మాట్లాడితే వారిలో నేర్చుకోవాలనే కుతూహలం తగ్గిపోతుంది. ఇంతకంటే ఏమంటారు? అనే ధోరణి పెరుగుతుంది. దీనివల్ల వాళ్లు ఏ పని చేయరు. ఇదెంతో ఇబ్బందులకు దారి తీస్తుంది. ఆటల్లో అయినా, చదువులో అయినా సరైన సమయాన్ని పాటించటం నేర్పించాలి. ముఖ్యంగా అలాంటి క్రమశిక్షణ, సమయపాలన ఉంటే వారెంతో మెరుగుపడతారు. అంటే ముందు పెద్దలకు క్రమశిక్షణ ఉండాలన్నమాట. ఇకపోతే ఏదైనా తప్పు చేస్తే దానికి తగిన వివరణ కోరాలి. నిజంగా తప్పు చేస్తే దానికి తగినట్లు గట్టిగా ఇంకోసారి చేయకూడదని మందలించాలి. కొన్ని సందర్భాలలో గద్దించి, చిన్నచూపు చూచి, వారి ఇష్టం, కోరికలను అణచి, ఏ విషయంలోనూ వారి అనుమతిని పట్టించుకోకుండా ప్రవర్తిస్తుంటాము. పైగా నోరు మూయిస్తేనే చెప్పింది వింటారు అని కవరింగ్, కలరింగ్ ఇచ్చుకునే ప్రయత్నం కూడా చేస్తుంటాము. ఒకసారి ప్రవక్త సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం వద్దకు ఓ పాలపాత్ర వచ్చింది ఆయన పాలు త్రాగారు, అప్పుడు ఆయన కుడి ప్రక్కన పిల్లవాడున్నాడు, ఎడమ ప్రక్కన పెద్దవారున్నారు, ప్రవక్త (స) అబ్బాయిని ఉద్దేశించి “ఈ పాత్ర నా ఎడమ ప్రక్క ఉన్నవారికి ఇవ్వడానికి నీవు అనుమతిస్తావా” అని అడిగారు. అందుకు అబ్బాయి ‘లేదు, అల్లాహ్ సాక్షిగా! మీ నుండి పొందే నావంతు భాగంలో ఇతరులకు ప్రాధాన్యత’నివ్వను అని చెప్పాడు. అప్పుడు ప్రవక్త (స) ఆ పాత్ర అతని చేతిలో పెట్టేశారు. (బుఖారి, ముస్లిం). 6) అభ్యాసంతోనే ఆత్మా విశ్వాసం పిల్లల భవిష్యత్తు ఆనందం, ఆరోగ్యం ,విజయంలో విశ్వాసం చాలా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది.ఆత్మవిశ్వాసంతో పెరిగే పిల్లలు ఒత్తిడి, బాధ్యత, నిరాశలు, సవాళ్లు ,సానుకూల ,ప్రతికూల భావోద్వేగాలను ఎదుర్కోవడానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటారు. జీవితంలో సంతోషమైనా, దుఃఖమైనా ఎలాంటి పరిస్థితినైనా ఎదుర్కొనే ఆత్మవిశ్వాసం పిల్లలకు ఎప్పుడూ ఉండాలి. విజయాన్ని అనుభవించడం ,వైఫల్యం నుండి కోలుకోవడం ద్వారా పిల్లలు గొప్ప ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పెంపొందించుకుంటారు. మనం కాకపోతే మీ పిల్లల విజయాలను మరెవరు అభినందిస్తారు? ఆనందిస్తారు? అయితే దానికి కూడా ఒక పరిమితి ఉండాలి. మీ మితిమీరిన ప్రశంసలు వారిలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పెంపొందించే బదులు అహంకార వైఖరిని కలిగిస్తాయి. కాబట్టి ఎక్కువ ప్రశంసలు ఇవ్వకుండా వారిని ప్రోత్సహించేలా చూసుకోవాలి. పైన పేర్కొనబడిన ప్రవక్త (స) వారి హదీసులో కొన్ని ముఖ్యమైన విషయాలున్నాయి. . 1) అబ్దుల్లాహ్ బిన్ అబ్బాస్ బాలుడు ప్రవక్త (స) వారికి అత్యంత సమీపంలో ఎలా కూర్చోగలిగాడు? అది కూడా అల్లాహ్ తరవాత సృష్టిలోనే అత్యంత శ్రేష్ఠులయిన మహామహితాత్ముని కుడి ప్రక్కన కొలువుదీరడమా? అదీ ఆ సభలో మహా ఉద్దండ సహచరులు ఉండగా.. నేటి పెద్దల సభల్లో ఈ అద్భుత దృశ్యం ఊహించనయినా ఊహించగలమా? 2) ప్రవక్త (స) స్వయం త్రాగిన తర్వాత సభలోని ఇతర ప్రముఖులకు, పెద్దలకు ఇవ్వడానికన్నా ముందు ఆ బాలుడి అనుమతి కోరడం అంటే ఎంత గొప్ప విషయంలో ఆలోచించండి. ప్రవక్త (స) వారు ఆ ఆదర్శ ప్రవర్తన ఆ బాలినిలో ఎంత ఆత్మగౌరవాన్ని, మనోధైర్యాన్ని పెంచి ఉంటుందో ఊహించండి. 3) ప్రవక్త (స) స్వయంగా అనుమతి అడిగినా దానిని తిరస్కరించి, దానికి సరిపడ సాకు/కారణం చెప్పగలిగాడంటే, ప్రవక్త (స) గారి శిక్షణశాలలో పిల్లలకు ఎంతటి వాక్ స్వేచ్ఛ ఉండేదో గమనించండి. అదే స్థానంలో మనముంటే - సంస్కారహీనుడు అని కితాబు ఇచ్చేయడమే కాక్, పిడికిలి బిగించి, పళ్ళు కొరికి. కళ్ళు ఎర్రగా చేసి, కుదిరితే నాలుగు తగిలించేవారము కూడా కదండి! 4) పిల్లల సుశిక్షణ విషయంలో మాట కంటే క్రియ సంపూర్ణంగా, ఎక్కువ ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది. అందుకే ప్రవక్త (స) ఆ పాత్ర అతని చేతిలో పెట్టేశారు. అంటే ఆ పాలపాత్ర అతనికి ఇస్తూ అతడు చూపిన సాకును మెచ్చుకుంటూ అతనికి గౌరవం ప్రసాదిస్తున్నట్లు గ్రహించేలా ప్రవక్త (స) వ్యవహరించారు. సుబ్హానల్లాహ్! .ఉసామా బిన్ జైద్ (ర) ఒక సైన్యానికే అధిపతిగా నిర్ణయించబడ్డాడు. అందులో పెద్ద పెద్ద సహాబా (ప్రవక్త సహచరులు)న్నారు. అప్పటికి ఆయన వయసు 17 సంవత్సరాలు కూడా దాటలేదు.అలీ బిన్ అబీ తాలిబ్ (ర) ప్రవక్త (స) హిజ్రత్ చేసిన రాత్రి ఆయన పడకపై పడుకున్నారు. అది ఓ పెద్ద బాధ్యత, అందులో ధైర్యత్యాగాల అవసరముంటుంది. కాని ఈ రోజుల్లో మనలోని అనేకమందికి వారి సంతానంపై నమ్మకం లేదు. ఓ చిన్న బాధ్యత కూడా వారికి అప్పజెప్పరు. గమనించాల్సిన విషయం ఏమిటంటే, ఇంటర్మీడియట్ పూర్తైందంటే ఉన్నత చదువులకోసం ఇంటికి దూరంగా ఉండాల్సిందే. ఇంట్లో మాదిరిగా అక్కడ కూర్చున్న దగ్గరికే అన్నీ తెచ్చిపెట్టే అమ్మానాన్నలు ఉండరు. ఏదైనా వారే చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. ఈ కనీస పనులు చేయలేక బద్దకించే విద్యార్థులు కొంతమంది హాస్టళ్లలో(వసతి గృహాల్లో) ఉండి చదవలేక మారం చేస్తుంటారు. వారిని బలవంతంగా చదివిస్తే ఆందోళన, ఒత్తిడి, కుంగుబాటుతో ఇతర సమస్యలు తలెత్తుతున్నాయి. అందుకే ఉన్నత చదువు కోసం గడప దాటే విద్యార్థులకు వేసవి సెలవుల్లో జీవన నైపుణ్యాలు(లైఫ్ స్కిల్స్ను) పెంపొందించాల్సిన అవసరముంది. 7) విశ్వాసి వజ్రాయుధం దుఆ కష్టాలను దూరం చేసుకోవటానికే కాదు, ఈ లోకంలో సంతృప్తికర ఆనందాన్ని అంది పుచ్చుకోవాలన్నా, సుఖమయ సంతోషాన్ని తమ పాదాక్రాంతం చేసుకోవాలన్నా, సంతానాన్ని సజ్జన సంతానంగా మలచమని అల్లాహ్ ను వేడుకోవాలన్నా మనిషికి దుఆ యే ఏకైక సాధనం. అంతే కాదు, దుఆ అత్యంత పుణ్యప్రదమైన ఒక ఆరాధన కూడా. ప్రవక్త (స) ఇలా సెలవిచ్చారు; “అల్లాహ్ దృష్టిలో ప్రార్ధన కన్నా గొప్ప ఆచరణ మరేదీ లేదు." (తిర్మిజీ - హసన్) “ఒక్క ప్రార్థన తప్ప మరేదీ విధివ్రాతను మార్చ జాలదు." (తిర్మిజీ - హసన్) “దాసుడు తన సన్నిధిలో చేతులెత్తి ప్రార్ధించి నప్పుడు అతన్ని ఒట్టి చేతులతో పంపటానికి మీ ప్రభువు అల్లాహ్ సిగ్గుపడతాడు.” (ఇబ్నె మాజా - సహీహ్) ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, దుఆ ఆరాధనకు ఆత్మా వంటిది. కాబట్టి సంతానం మేలు కోసం ఖుర్ఆన్ లో అల్లాహ్ నేర్పిన కొన్ని దుఆలను ఇక్క ఇస్తున్నాము. నా సంతానాన్ని కూడా సజ్జనులుగా తీర్చిదిద్దు. (సూరా అల్ ఆహ్ ఖాఫ్ 46:15) నేను ఈమెనూ, ఈమె సంతానాన్ని శాపగ్రస్తుడైన షైతాన్‌ బారి నుంచి రక్షణ పొందటానికి నీకు అప్పగిస్తున్నాను (సూరా ఆలి ఇమ్రాన్ 3:36) ఓ మా ప్రభూ! నువ్వు మా భార్యల ద్వారా, మా సంతానం ద్వారా మా కళ్లకు చలువను ప్రసాదించు. మమ్మల్ని దైవ భక్తిపరుల (ముత్తఖీన్‌ల) నాయకునిగా చేయి (సూరా అల్ ఫుర్ఖాన్ 25:74) నా ప్రభూ! నన్ను నమాజును నెలకొల్పేవానిగా చెయ్యి. నా సంతతి నుండి కూడా (ఈ వ్యవస్థను నెలకొల్పే వారిని నిలబెట్టు). (సూరా ఇబ్రహీం 14:40) మా ప్రభూ! మమ్మల్ని నీ విధేయులు (ముస్లింలు)గా చేసుకో. మా సంతతి నుండి కూడా నీ విధేయతకు కట్టుబడి ఉండే ఒక సమూహాన్ని ప్రభవింపజెయ్యి (సూరా అల్ బఖర 2:128) ”ఓ నా ప్రభూ! నీ వద్ద నుండి నాకు మంచి సంతానాన్ని ప్రసాదించు” (సూరా ఆలి ఇమ్రాన్ 3:38) నన్నూ, నా సంతానాన్నీ విగ్రహ పూజ నుంచి కాపాడు (సూరా ఇబ్రహీం 14:35) 8) సామాజిక బాధ్యత తోటివారికి కష్టం వచ్చినప్పుడు చెమ్మగిల్లే కళ్ళు, సాయపడే చేతులు- ఈ సృష్టికి అలంకారాలు. 'ప్రార్థించే పెదవులకన్నా- సాయపడే చేతులు మిన్న' అన్నారందుకే: ఇంతకూ దానమో ధర్మమో సాయమో చేయాలంటే- ధనం ఉన్నవాడే కావాలని లేదు- మనసున్నవాడైతే చాలు. ఆ మాటకొస్తే మనసుతో జీవిస్తున్నవాడే మనిషి. మానవత్వం.... ఆధ్యాత్మిక మార్గానికి ముఖద్వారం వంటిది. ఆ మార్గంలో పయనించాలంటే స్వార్థం, ఆహం, ఆశ, కోరిక, క్రోధం వంటి మాలిన్యాలను తొలగించుకోవాలి. ప్రతిఫలాపేక్ష రహితంగా అందరికీ చేయూతనివ్వాలి. ఆధ్యాత్మికత లక్ష్యం కేవలం పరలోక మోక్షానికి, ప్రశాంత జీవనానికి మాత్రమే పరిమితం కాదు. నిస్సహాయుల బాధలను అర్థం చేసుకుని వారికి నిస్వార్థంగా సేవ చేయడం ద్వారానే పరిపూర్ణత సిద్ధిస్తుంది. మానవత్వం లేని ఆధ్యాత్మికత, ఆధ్యాత్మికత లేని మానవత్వం అసంపూర్ణం. ఆ సంగతిని అర్ధం చేసుకున్న ఆధ్యాత్మికవాది సమాజసేవకు ముందుంటాడు. తద్వారా ఆసలైన ఆనందాన్నీ ఆత్మతృప్తినీ అనుభవిస్తాడు. సమూహ సంక్షేమాన్ని కోరుకుంటాడు. నిరుపేదలకు ఆహారం, వస్త్రాలు, విద్య, వైద్య సేవలు అందిస్తాడు. విపత్తు సమయాల్లో ఆసహాయులను ఆదుకుంటాడు. ఆహింసను బోధిస్తూ శాంతి స్థాపనకు కృషి చేస్తాడు. మానవత్వం, ఆధ్యాత్మికతల మధ్య అవినాభావ సంబంధం ఉంది. ఈ రెండూ ఒకదానితో మరొకటి పెనవేసుకుని వ్యక్తిగత, సామాజిక శ్రేయస్సుకు దోహదపడతాయి. వేర్వేరుగా కనిపించినా, నాణానికి బొమ్మా బొరుసుల్లా రెండూ అవిభాజ్యాలు. మనిషిగా పుట్టినంత మాత్రాన మానవత్వం సిద్ధించదు. సాటి మనుషుల మీద, ప్రాణుల మీద జాలి, దయ, కరుణ, సహనం, ప్రేమ చూపుతూ సాయపడటమే ఆసలైన మానవత్వం మనల్ని మనం తెలుసుకుంటూ, విశ్వంతో, విశ్వకర్తతో మనకున్న సంబంధాన్ని అర్ధం చేసుకోవాలి. చివరి మాట ఈ ప్రపంచంలో అతిగొప్ప విజయం ఏమిటంటే మనం ఏ ఒక వ్యక్తిపై కూడా వీసమెత్తు ద్వేషభావం కూడా లేకుండా జీవించటమే. మనం సంపూర్ణంగా సకరాత్మక భావంతో నిండినప్పుడే ఈ ప్రపంచాన్ని వీడాలి. వీడేలా మన పిల్లల్ని తర్ఫీదు ఇవ్వాలి. సర్వే జనా సుఖినోభవంతు అనే విధంగా మన ప్రార్థన ఉండాలి. వారిలా ప్రార్థిస్తారు: “ప్రభూ! మమ్మల్ని, మాకు పూర్వం విశ్వసించిన మా సోదరులందర్నీ క్షమించు. (యావత్తు)విశ్వాసుల పట్ల మాహృదయాల్లో ఎలాంటి అసూయాద్వేషాలు ఉంచకు. ప్రభూ! నీవు గొప్ప క్షమాశీలివి, అపార దయామయుడవు.” (అల్-హష్ర్:10)